DigiSörf - Tekil Mesaj gösterimi

**Asmîn** · 05-24-2008, 12:27 AM

Süryani Şiirinin amaç ve konuları :

1- Dünya nimetlerinden uzaklaşmaya, tövbeye ve kurtuluş yoluna çağırır. Bu prensipler doğrultusunda bu şiirin en büyük temsilcileri özellikle ölümsüz şair Mor Efrem, sonra Mor İshok ve Suruçlu Mor Yakup�tur. Şairlerin her biri eşi benzeri olmayan şiirler bırakmışlardır. Bar Kiki'nin Suruci ölçüsüyle (on iki heceli) yazdığı, kendi ölümünü ve tövbesini tasvir ettiği şiiri de bu şaheserlerden biridir.

2- Açıklama (Detaylı Anlatım): Bu tür şiirler daha çok teolojik konuları ve kutsal kitap üzerine yorumları ele alırlar. Seçkin şair Suruçlu Mor Yakup bu alandaki önemli isimlerden biridir. Davud Bar Pavlus�un da ağaçları, türlerini, meyvelerini ve özelliklerini betimlediği güzel bir şiiri vardır. Arap Metropoliti Gevergis ve Laazar Bar Sobto�nun Kutsal Murun Gizini anlattıkları iki önemli şiirleri vardır. Tikritli Antun Ritur bir şiirinde Riş�Aynö (Rasel�Ayn) Şehrinin güzelliklerini betimlemiştir. Bunlardan başka Barebroyo'nun (Abulfaraç) İlkbahar ve çiçeklerle ilgili muhteşem şiirler yazmış ve Humuslu (Funikoyo) Davud�un da nostalji üzerine yazdığı güzel şiiri vardır.

3- Övgü: Bu tür şiirler şairlerimiz tarafından, Rab Mesih�i, Kutsal Kiliseyi, mevhibeleri ve kutsal gizlerini, Meryemana�nın erdemlerini, aziz ve şehitleri yüceltmek için kullanılmıştır. Örneğin; Mor Efrem�in, Kutsal Kilisenin gizlerini ve evlenmemenin erdemlerini anlattığı şiirlerinde, yazı inceliği, etkileyicilik, estetik hassasiyetiyle anlam derinliğini bir arada topladı. O�nun, Nusaybin Episkoposları hakkında yazdığı şiiri bir şaheserdir. Aynı şekilde Suruçlu Mor Yakup�un, iki Peygamber Musa ve Eliyo�yu, Mor Efrem�i, Vaftizci Yuhanna�yı, Şagirt Petrus ve Pavlus�u ve Urfa�nın şehitlerini övdüğü şiirleri de eşi benzeri olmayan yapıtlardır. Güzellik ve etkileyiciliklerinin yanında, bu şiirler yazarlarının estetik ve felsefik ustalıklarını sergilemektedirler. Bu kategoride Arap Episkoposu Gevergi�nin Sebastiya�nın (Sivas) şehitlerini ve Mor Severiyos�u yücelttiği iki şiiri, Bar Pavlus�un Episkopos Yuhannayı övdüğü güzel şiiri ve Tikrit�li Antun�un RişAyno�lu Sarkis ve Yusuf�u övdüğü şiirleri; retorik sanatının en güzel örneklerini sergilendiği eserlerdir.

Şiirlerin en güzellerinden biri Bar Sabuni�nin Suruçlu Mor Yakup�u övdüğü şiiridir. Ancak hiç şüphesiz bu şiirlerin en ölümsüzü Gergerli Timoteus�un Efremi ölçüsüyle (yedili hece) yazdığı ve Meryemana�yı övdüğü şiiri olup, kolay anlaşılırlığı, dilin akıcılığı ve düzenli üslubuyla diğerlerinden ayrılmaktadır. Bunlardan başka Barebroyo�nun (Abulfaraç) kendi zamanının kilise atalarını öven akıcı ve güzel şiirleri önemlidir. Ayrıca Abunasar Bartalyo�nun Mor Matay�i yücelttiği ve retorik sanatının güzel bir örneği olan şiiri de, şairinin şiir sanatının en ince tekniklerini kullanabildiği göstermesi açısından önemlidir. Hedloyo�lu Behnam�ın şehit düşen Behnam, Bosus ve arkadaşlarını övdüğü üç muhteşem şiiri de mevcuttur.

Bar Vahbun�un, Büyük Mihoyel ve Malatyalı yeğeni Yeşu�yu övdüğü şiirleri, Mihoyel Rabo�nun Mardin Metropoliti Yuhanon�u övdüğü şiiri ve Gabriel BarTalyo�nun Barebroyo ve kardeşi Safi�nin yaşamları üzerine yazdığı iki şiiri, orta dereceli şiirlerdir. Bununla beraber Yakup BarTalyo�nun, meşhur Doktorlardan beth Tuma�lı Fakır Aldulat ve Tag Aldulat hakkında yazdığı iki şiiri, renksiz ve doğal olmayan stili ile kalite olarak daha düşüktür. Aynı şekilde Anhil�li Zaytun�un de Mor Gabriel�i övdüğü şiirinde iyi beyitlerle beraber, nispeten daha zayıf beyitlere de rastlanır. Ancak, Yakup Saka�nın çağının alimlerini övdüğü şiirinde, güzel bir giriş ve iyi düzenlenmiş mısralar bulmak da mümkündür.

4- Ağıt: Süryani şiirimizin bazı bölümlerinde, ülkemizdeki istilalar ve savaşlardan kaynaklanan felaketlerin acılarına ve günahkar ruhlara yakılan ağıtlara rastlarız. Bazı ağıtlar; Bar Madani�nin Urfa�nın yıkılışını anlattığı, Yeşu Bar Hayrun�un Mardin Kırklar Kilisesinde ve Doğu ülkelerinde çekilen acılar üzerine yazdığı, Basibrin�li Eşayo�nun Timurlenk zamanında Turabdin�in başına gelen felaketleri anlattığı, Habsınaslı Papaz ve Basibrinli Yuhanon�un yörelerindeki Kürt istilası üzerine kaleme aldıkları şiirlerde olduğu gibi arka arkaya gelen felaketler sonucu ortaya çıkan keder ve acıları açıklamaktadır. Aynı şekilde Humus�lu Davut�un kaybolan Süryani Kitaplarından duyduğu üzüntü üzerine yazdığı şiiri ve Mardin�li Nımatallah�ın çektiği acı tecrubeleri üzerine kaleme aldığı şiirleri ağıtlara birer örnektir. Malatya�lı Yusuf ve Bar Şuşan�ın Malatya Şehiri ile ilgili yazdıkları ağıtlar ne yazık ki kaybolmuştur.

Kardeşleri Muvaffak ve Mihoel�in ölümleri üzerine, ruhunun titreşimlerini sergilediği şiirlerinde de olduğu gibi, insanlar Ulitho dGabre (Erkekler için yakılan ağıt) hakkında ağıt yazmaya usta şair Barebroyo�dan (Abulfaraç) başka o kadar muhteşem bir şekilde eğilen olmamıştır. Bu ağıtlarında ruhunun derinliklerindeki tüm duyguları büyük bir samimiyetle sergilemiş, bu alanda birinci sınıf estetik şiirler ortaya koymuştur. Bu ağıtlara ek olarak Mafiryan Saliba ve Patrik Yuhanna Bar Madani üzerine yazdığı ağıtlar da örnek verilebilir. Ustası Humus�lu Papaz Toma�ya yazdığı ağıtla, Patrik Nuh; ve Musul Metropoliti Behnam ile Milibar Metropoliti Yusuf�a yazdığı iki güzel mersiyeyle Papaz Yakup Saka gibi şairler de ağıt yazmışlardır.

5- Hiciv, eleştiri: Süryani şairleri hicivsel şiir yazmamışlardır. Zaten şiirleri, kötü ve değersiz sözlerden uzaktır. Ancak bununla beraber, doğru inanca sarılmak ve inancın zaferi için bu türden bir kaç şiire rastlanır. Mor Efrem�in Bardayson�u eleştirdiği bir ilahisi, Suruçlu Mor Yakup�un Nastur�u eleştirdiği şiiri, Tikrit�li Antun�un da iftira, nankörlük ve hoşgörüsüzlükle ilgili yazdığı şiir bunlara birer örnektir. Basibrin�li Eşayo ve Beth Manam�lı Şemun�un iki uzun şiirinde olduğu gibi, Bar Andrevos�un çağdaşı bazı ruhanilerine yönelttiği keskin eleştiriler de bu türden algılanabilir. Barebroyo da çağdaşları olan liderlerle ilgi birkaç beyit yazmıştır, ancak bunlar yergiden çok kınama olarak algılanmalıdır.

6- Bilgelik ve Felsefe: Süryani şairlerinin şiirleri büyük bir kısmı bilgelik ve bitmek tükenmek bilmeyen ahlaki öğütlerle doludur. Ruh, mükemmellik ve mükemmele ulaşmanın yolları üzerine felsefik söylemlere, Bar Madani ve Barebroyo�un antolojilerinde rastlanır. Barebroyo�nun bazı şiirlerinde Sokrates�in prensipleri hakkında detaylı bir anlatım vardır.

7- Dostluk ve Özlem: Barebroyo�nun (Abulfaraç) akıcı ve tatlı bir uslupla yazdığı bu türde pek çok şiiri vardır. Bunlar daha çok gerçek dostluk, arkadaşlarla olan iletişim ve toplumun mutluluğu hakkındadır. Bu şiirler, özellikle okul arkadaşı Urfa�lı Mafiryan Saliba�yı eleştirdiği şiirde olduğu gibi; ustaca girişler, renkli tasvirler, veciz sözler ve açık bir anlatım içermektedir. Patrik Nuh�da bu türde açık ve anlaşılır bir şekilde yazdığı beyitler vardır.

8- Övünme, kahramanlık ve aşk şiirleri: Süryani şairlerinin bu türde şiirler yazdıklarını hiç bir yerde rastlayamadık. Bununla beraber, Barebroyo�nun ruhsal sevgi ve akıl üzerine yazdığı, metafor ve güzel bir anlatımla süslediği şiirleri de bir şaheser niteliği taşımaktadır. Özellikle Barebroyo�nun Tanrı Hikmeti üzerine yazdığı muhteşem şiirinin eşi benzeri yoktur. Bu şiir bir çok lisanlara çevrilmiştir. Arapça�ya da Bıtrıs Bustani tarafından metrik formda çevrilen bu şiir şöyle başlar: "Fgabi bıolmo tlithö dmaghar lşemşo zivo, yoye kubolö zorgon ayne vafe hezvo" ( Parıltısı güneşi kamaştıran bir kız gördüm alemde, Görünüşü çarpıcı, alımlı, gözleri zümrüt mavisi )

Sonraki dönemlerde, Yakup Ktarboloyo, Beth Manam�li Yuhanon Ganono ve Yakup Saka gibi pek çok şair, Barebroyo�yu taklit etmeye çalıştı ancak hiçbiri Onun yeteneklerine ulaşamadı.