ßotan

Fotoğrafı Anlamak

Özet
Bu makale fotoğraf izlerken nelere dikkat edilmesi gerektiğine dair amatör fikirler barındırmaktadır.
Okuyan kişilerin fotoğrafçı olmaları şart değildir. Bununla beraber fotoğraf ve fotoğrafçılık konularında bilgi sahibi olmak yazılanların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir.

1 Giriş
Bir fotoğraf ile ilgili düşüncelerinizi yazdığınızda yazınız 300-400 kelimeden az tutuyorsa ortada bir problem vardır; problem ya sizdedir, ya da fotoğrafın sahibinde.


1.1 Bu Belgenin Amacı Nedir?
Bu belgenin yazılmasındaki asıl amaç fotoğraf izlerken nelere dikkat edilmesi gerektiği, fotoğrafı tarif etmenin, yorumlamanın ve kritik etmenin ne anlama geldiğine dair ve fotoğraf kategorileri ile ilgili bilgi vermeye çalışmak ve bu konulardaki fikirleri paylaşmaktı.
Bir fotoğrafı anlamaya giden yolda metodolojik bir yaklaşım ortaya koymak gerekir. Bu bağlamda, verilen bilgiler ile ilgili örneklere de yer verilmeye çalışılacaktır.

1.2 Bu Belge Kimler İçin?
Hem amatör fotoğrafçılar, hem amatör fotoğraf eleştirmenleri hem de fotoğraf izleyicileri bu yazıdan kendileri için anlamlı bir kaç şey çıkarabilirler.
Simdi çok önemli bir bolum, tanımlar:

Yazarlar, bu belge boyunca anlatılan hiçbir şeyi anlamamakta ya da hiçbir şeye inanmamakta özgür olduğunuzu hatırlatmaktan mutluluk duyar.

2 Tanımlar
Bir şeyleri tanımlamak kavramların aynı anlamlarından bahsediyor olduğumuzun bir garantisi olması acısından iyi bir başlangıç, bu bolümde belge boyunca geçerli olacak tanımlar ve düşünceler ele alınacaktır.

2.1 Fotoğraf’ın Tanımı Problemi
Fotoğraf diğer birçok sanat dalı gibi teknolojik gelişimden ziyadesi ile etkilenmiş ve bunun doğal bir sonucu olarak oldschool tabir edebileceğimiz, eski yöntemleri savunan ve dijital fotoğraf makineleri ile çekilerek dijital görüntü isleme uygulamaları ile islenen çalışmaların fotoğraf olamayacağını iddia eden bir kitlenin de ortaya çıkmasına neden olmuştur. Neyin fotoğraf olduğundan emin olmak gibi bir sorun da bu şekilde ortaya çıkmıştır.

Bu noktada ’fotoğraf’ın kelime anlamından yola çıkmak ve çerçeveyi buna göre belirlemek doğru bir noktaya varmanın en kolayı ve mantıklısı gibi görünmektedir. Takip eden bolümde fotoğraf, “Anlam olarak ışık etkisi ile iz bırakmak eyleminin sonunda ortaya çıkan şeyi ifade eder” seklinde tanımlanmıştır. Eğer fotoğrafın “ışık yardımı ile iz bırakmak eyleminin sonunda ortaya çıkan şey” olduğunu kabul ediyorsanız, analog bir makine ile çekilen ve karanlık odada baskısı yapılan şey ne kadar fotoğraf ise dijital bir makine ile çekilen ve bilgisayar ekranında gördüğümüz şey de, bir kibrit kutusu üzerine acılan bir delik ile ışığın kutu içerisindeki filmi etkilemesi sonucu ortaya çıkan görüntü de, bir fotokopi makinesinin bastığı kağıt da, bir röntgen filmi de fotoğraf olarak yorumlanmalıdır düşüncesine de katılıyor olmalısınız. Zira bu noktada ‘ışığın etkisinin bir yüzey üzerinde saklanması’ surecine bir sınır çizmek kimsenin haddi olmadığı gibi anlamlı bir sınır çizilmesi de bence mümkün değildir.

Kavram olarak fotoğraf optik düzeneklerin, ışığa duyarlı kimyasal yüzeylerin ya da ıs sensörlerinin oluşturduğu düzeneklerin üzerinde bir şeydir ve tanımı, kullanılan araçlar ile sınırlandırılamaz.

2.2 Sanat, Sanatçı, Fotoğraf, Sanatsal Fotoğraf
• Sanat: Yaratıcılık ve hayal gücünün ifadesidir.
• Sanat Eseri: Yaratıcılık ve hayal gücünün ortaya konduğu görsel, işitsel ya da düşünsel materyaldir.
• Sanatçı: Sanat eseri üreten kişidir.
• Fotoğraf: Işık ve iz bırakmak kelimelerinin birleşmesinden oluşmuş bir birleşik isimdir. Anlam olarak ışık etkisi ile iz bırakmak eyleminin sonunda ortaya çıkan şeyi ifade eder.
• Fotoğrafçı: Fotoğraf üreten kişidir.
• Sanatsal Fotoğraf: Sanatsal kaygılar taşıyan fotoğraftır.

Yaratıcılık ve hayal gücünün bir ifadesi olan sanat eserleri aynı zamanda bazı kesin olmayan fakat herkes tarafından kabul edilebilecek aşağıdaki özelliklere de sahiptir (özellikler içerisinde kullanılan sıfatlar tartışmaya acık ve göreceli olsa da objektif bir bakış acısı ile ne kast ettikleri kolayca anlaşılabilir)(ayrıca bu özellikler sanatsal kaygıya da ıs tutar):

• Hem sanatçı hem de izleyici için yaratıcı algılama gerektirirler.
• İçerdikleri fikirler akla kolay gelir türden değildir.
• Farklı seviyelerde algılanabilirler ve değişik yorumlara açıktırlar.
• Beceri gerektiren bir süreç sonunda ortaya çıkartılırlar.
• İçinde işlevsel bir amaç, bir fikir bulundururlar.
• Yaratılmaları esnasında özgün bir amaç, sıra dışı bir fikir vardır.
• Elzem ya da sıradan ihtiyaçlara cevap bulmak için üretilmezler.
• ...

2.3 Fotoğrafın Kanıksanmışlığı Sorunu
Fotoğraf çoğunlukla hak ettiği değeri izleyicilerinden görememektedir. Fotoğraf, kültürel bir birikimin neticesinde edebi bir eserin, bir tablonun ya da bir sinema eserinin yorumlanmayı hak ettiği konusunda herkesin hemfikir olmasına rağmen aynı özeni görmez.

Bunun nedenlerinden en önemlilerinin şunlar olduğunu düşünüyorum:

• Herkes fotoğraf çekebilmektedir: Sıra dışı bir yetenek ya da beceriye ihtiyaç duyulmaksızın estetikten çok uzak olmayan fotoğraflar ortaya konabilmektedir.

• Fotoğrafa kitlesel bir aşinalık söz konusudur: Fotoğraf çok uzun yıllardır insanlara haber taşımak gibi bir misyonu üstlenmiştir, dolayısıyla diğer sanat dallarının toplumun geneline olan uzaklığından görece yoksundur.

• Fotoğraf bir ihtiyaçtır: Fotoğraflar belge ve anı değeri de taşımaktadır. Kişiler yakınlarını, gördükleri yerleri fotoğraflamaktadırlar. Fotoğraf bunlar gibi sıradan ve elzem ihtiyaçlara da cevap vermektedir.

Yukarıdaki nedenlerin diğer bir sonucu olarak fotoğraf izlemeyi bilmeyen insanlar çoğalmakta, fotoğraf olarak hakkında konuşulamayacak kadar sıradan ve kaygısız fotoğraflar insanların alışkanlıklarını ve kalitesiz estetik beklentilerini karşıladığı için gereğinden fazla, fakat içi bos bir ilgi görmektedir (bu fotoğraflara örnek olarak kedi, martı, kopek, yaslı/çocuk, güneş doğusu/batımı, kız kulesi ve camiler gibi tarihi/meşhur binaların fotoğrafları gösterilebilir; bununla beraber istisnalar elbette mevcuttur).

Kimi fotoğraflar sofistike ve ortaya çıkarılmayı bekleyen bir mesaj barındırmazlarken kimi fotoğraflar izleyici tarafından ortaya çıkarılmayı bekleyen bir mesaj taşırlar. Kimi fotoğraflar sanatsal herhangi bir kaygı gütmeyen kişiler tarafından çekilirken, kimileri sanatsal kaygılar ile çekilmişlerdir. Bu fotoğrafları doğru şekilde izleyebilmek ve eser sahibinin izleyicilere ulaştırmak istediği mesajı doğru şekilde fotoğrafın içerisinde çekip çıkarmak için fotoğrafı anlamak için caba sarf etmek gerekir. Yıllar boyunca gördüğünüz fotoğrafların birçoğu sanat eserlerinin taşıdığı özellikleri taşıyan fotoğraflardır ve yorumlanmayı bekler, bunu hak ederler. Çünkü sanat eserleri içerisindeki mesajlar kimi zaman ancak bu yolla izleyiciye ulaşır ya da sanat eserleri yapılan yorumlarla değer kazanır.


3 Fotoğraf Kategorileri
Bir fotoğrafı kategorize edebilmek, onu yorumlamaya başlamadan önce atılması gereken en önemli adımlardan birisidir.

Her tur kavramı oluşturan bileşenler, kategoriler ile ifade edilebilir. Bu kategoriler belirlenirken, bir kavramı oluşturan bileşenlerin çok büyük bir çoğunluğun belirlenen kategoriler arasında kendine yer bulabilmesi yeterlidir. Örneğin insanlar erkek ve kadın olarak kategorilendirilebilir. Ne tam olarak erkek ne de tam olarak kadın olduğunu söyleyemeyeceğimiz insanların var olması bu tip bir kategorilendirmeyi yanlış kılmaz.

Benzer şekilde evrendeki tüm maddeleri canlı ve cansız olarak gruplamak da evrendeki bütün maddeleri ifade etmek için yeterli değildir; zira hem canlı hem de cansız olan maddelerin varlığı bilinmektedir (örneğin virüsler). Dolayısıyla fotoğraf için de tam ve net bir kategorilendirme yapmak, kolay olmamakla beraber imkânsız da değildir.

Eskiden yeniye doğru 3 adet önemli derecede kabul görmüş kategorilendirme sistemi bu bolumun alt başlıklar altında incelenecektir. Günümüzde en geçerli olanı, sonuncusudur.

3.1 John Szarkowski’ye Gore Fotoğraf Kategorileri
Szarkowski 1960 yılında fotoğrafı ikiye ayırmıştır: Aynalar ve Pencereler.

Szarkowski’ye göre aynalar, fotoğraf içerisindeki duygusal ve romantik muhteviyatı ifade ederken, pencereler duyguların ötesindeki realist bir dünyanın görüntüsünü yansıtan fotoğraflardır. Yani bir ‘ayna’, dünyanın bizim kendi anlamlandırmalarımız sonucu anlam kazanan bir yansımasıdır ve fotoğraf içinde yer alan objelerin gerçek anlamlarından ziyade üzerilerine yüklenen çeşitli duygusal metaforlar ile ön plana çıkıyor olmalarını işaret eder. Bir ‘pencere’ ise duygusal ya da sosyal metaforlardan bağımsız şekilde bir gerçekliği aktaran fotoğrafların ait olduğu turdur. Daha değişik bir ifade ile aynalar bize sanatçının düşündüklerini anlatırken, pencereler bize sanatçının gördüğü gerçekleri aktarır. Aşağıdaki fotoğraflar bu kavramları örneklendirmek için seçilmiştir:




1, Sanayi Devrimi, Şafak Tortu

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 700x480 ve büyüklüğü 149KB.

2, Atmaca Güvesi, Fikri Ozalp



3.2 Gretchen Garner’a Gore Fotoğraf Kategorileri
Gretchen Garner 1989 yılında ortaya daha geniş bir kategorilendirme önerisi atmıştır:
“Six Ideas in Photography (Fotoğrafçılık İçindeki 6 Düşünce)”. Garner’ın kategorileri şunlardır:

• Resimsi Etki: Dokusu, renkleri ile resimsi fotoğraflar.
• Daha Geniş bir Dünya: Dünyanın alışık olduğumuz bilindik görüntüsünün dışındaki gizleri, farklılıkları, sıra dışılıkları gösteren fotoğraflar.
• Kişisel Tiyatro: Fotoğrafçının hayal dünyasına ve düşüncelerine acılan fotoğraflar.
• Detay: Optik berraklık ve teknik ile dokusal acıdan zengin fotoğraflar.
• Durdurulmuş Zaman: Zamana tanıklık edip onu sonsuza değin saklayan fotoğraflar.
• Ünlü Yüzler:Ünlüleri tanıdık kılan fotoğraflar.

Dikkat ederseniz bu kategoriler Szarkowski’ninkilere göre sayıca daha fazladır. Fakat bu kategoriler net bir ayrımdan uzak görünmektedir. Bir fotoğraf bu kategorilerden bir çoğuna aynı anda dahil olabilir ve kategoriler arasındaki çizgileri birbirlerinden ayırmak zor olabilir.

Aşağıda bu kategoriler ile anlatılmak isteneni belirginleştirmek için örnekler yer almaktadır, fotoğraflar ile kategoriler ortak numaralandırılmıştır:

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 682x451 ve büyüklüğü 145KB.

1, Yalnızlığın Rengi Turuncudur, Aydın Sertbas

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 784x527 ve büyüklüğü 64KB.
2, Harmonist, Erdal Kınacı

ßotan

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 697x403 ve büyüklüğü 31KB.
3, Geçmişle Kaçınılmaz Yüzleşme, A. Murat Eren


Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 780x506 ve büyüklüğü 40KB.

4, Hamam, Nedime Cangökce


Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 799x609 ve büyüklüğü 71KB.

5, Mücadele, Ozan Güzelce




6, Şairin Gülümseyişi, Gökmen Coşar

3.3 Daha Güncel, Daha Bilimsel ve Daha Genel bir Kategori Sistemi
Bu kısımda sunulacak olan kategori önerisi diğerlerine nazaran çok daha gençtir ve ortaya atılmış en iyi ve en kapsamlı kategorileri sunmaktadır. Takip eden alt baslıklarda aşağıda listelenen kategoriler tek tek incelenmeye çalışılacak ve incelemeler, bu kategorinin kapsamına uygun fotoğraflar ile örneklendirilmeye çalışılacaktır.

• Betimleyici Fotoğraf
• Açıklayıcı Fotoğraf
• Yorumlayıcı Fotoğraf
• Etik Değerli Fotoğraf
• Estetik Değerli Fotoğraf
• Teorik Değerli Fotoğraf

Dikkat edilirse herhangi bir fotoğraf bu kategorilerin hepsine birden dahil edilebilir gibi görünmektedir.
Bu noktada izleyici, bakmakta olduğu fotoğrafın hangi kategori içerisinde yer aldığında taşıdığı niteliklerin daha fazla ortaya çıkacağını hesap etmek ve karar vermek durumundadır. Açıkça görülmektedir ki bu, aynı fotoğraf için izleyiciden izleyiciye farklı sonuçlanabilecek bir süreçtir. Bununla beraber sanat eserlerinin farklı seviyelerde yorumlanabilirlikleri özelliği göz önünde bulundurulursa bu çeşitlilik beklenen bir şeydir ve bir soruna işaret etmemektedir.

Yukarda bir listesi verilen ve az sonra incelenmeye başlanacak kategoriler için Terry Barrett, bu kategorilerin fotoğrafların otomatik olarak sıralanması ve tartışmaların sona ermesi için değil, tartışmak için sağlıklı bir zemin oluşturmak için var olduğunu söylemektedir. Bir fotoğrafı bu kategorilerden birisine dahil edip izlencelerinizi bu kategorinin genel hissiyatı üzerinden dile getirdiğinizde zaten otomatik olarak fotoğrafı neden bu kategoriye koyduğunuza dair delillerinizi ve düşüncelerinizi paylaşabilecek kadar netleştirmeniz gerekir; ki bu da verimli bir tartışma ve kritik için güzel bir başlangıç noktası olur.

3.3.1 Betimleyici Fotoğraf
İlk bakış her fotoğrafın bu kategoriye ait olduğu düşünülebilir. Çünkü her bir fotoğraf, sahip olduğu detayın fazlalığı ya da azlığından bağımsız şekilde, görüntüledikleri objelerin görünümlerine ilişkin bir betimleme ve görsel bir bilgi içerir.
Fakat kimi fotoğraflar vardır ki bu betimlemeler dışında hiçbir şey sunma kaygısı gütmezler. Örneğin Hubble teleskopunun çektiği bir gökada fotoğrafı, X ısı yardımı ile elde edilmiş bir röntgen ya da mikroskop ile çekilmiş bir hücre fotoğrafı gibi.

Aşağıdaki fotoğrafların ikisi de betimleyici fotoğraf kategorisine örnek olarak gösterilebilir.

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 804x600 ve büyüklüğü 55KB.

Carl Zeiss, Umut Akcar


Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 695x451 ve büyüklüğü 17KB.
Xenopus laevis, B. Duygu Ozpolat

3.3.2 Açıklayıcı Fotoğraf
Önceki alt başlıkta incelenen betimleyici fotoğraf ile açıklayıcı fotoğraf arasındaki fark küçüktür. Bununla beraber bu fark, kişinin dış görünüşünü betimlemek için hüviyet üzerinde duran fotoğraf ile mermi gibi çok hızlı parçacıkların cisimler üzerinde nasıl etkiler bıraktıklarını göstermek için çekilmiş olan fotoğrafı birbirinden ayırmak için yeteri kadar büyüktür (elma içerisinden gecen mermi fotoğraflarını hatırlarsınız).

Bu noktada içeriği biraz daha genişletmek için Szarkowski’nin kategorilerinden birisi olan pencereleri kullanabilir ve açıklayıcı fotoğrafları Barrett’in de yorumladığı sekli ile algılamayı deneyebiliriz: Çoğu açıklayıcı fotoğraf spesifik bir konunun belirli bir yer ve belirli bir zamandaki durumuna ilişkin bilgi taşır ve görsel bir kanıt hissiyatı yaratır, belirli bir konuya ilişkin inancımızın perçinlenmesini ve daha iyi şekilde idrak etmemize yardımcı olurlar. Elbette daha önce söylediğimiz gibi önceki tanım birçok fotoğraf için geçerli olabilir, fakat bir fotoğrafı açıklayıcı fotoğraf kategorisine dahil etmek için açıklayıcı özelliğinin diğer kategorilerin beklediği niteliklere nazaran çok daha baskın olması ya da açıklayıcılı değerinin diğerlerine nazaran çok daha kıymetli olması gerekli ve yeterlidir.

ßotan

Aşağıda yer alan fotoğrafların ikisi de açıklayıcı fotoğraf kategorisine örnek olarak gösterilebilir.

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 810x539 ve büyüklüğü 66KB.
250cc II, Hakkı Ceylan


Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 814x541 ve büyüklüğü 59KB.

Çok Kültürlülük, Halit Ömer Camcı

3.3.3 Yorumlayıcı Fotoğraf
Yorumlayıcı fotoğraflar da açıklayıcı fotoğraflar gibi bir konuyu yansıtmanın ve ifade etmenin yollarını ararlar, fakat bunu açıklayıcı fotoğraflarda olduğu gibi kesin ve objektif bir şekilde yapmazlar. Ayrıca fotoğraf bilimsel beklentileri karşılamak gibi bir kaygı içerisinde de olmayabilir; fizik yasaları gibi bilinenler ile çelişebilirler.

Yorumlayıcı fotoğraflar bir fikri kişisel ve sübjektif yöntemler ve bakış acıları ile ortaya koyarlar, görünen gerçeği yansıtma kaygısı gütmeksizin yorum ile ortaya çıkacak anlamlar taşırlar. Bir fotoğrafın açıklayıcı fotoğraf mı yoksa yorumlayıcı fotoğraf mı olduğu her zaman kolayca belirlenemeyebilir; çoğu durumda gizlenen mesajı doğru şekilde ortaya çıkarmak izleyicinin entellektuel birikimine, dikkatine ve fotoğrafçıyı tanımasına bağlıdır.

Allan Douglas Coleman, fotoğraf ve fotoğrafçılık üzerine 8 kitap 2000’den fazla yayın yapmış olan bir iletişim teorisyenidir ve yorumlayıcı fotoğrafı “Fotoğrafçı eğer yaratmaz ve kurgulamazsa hiç yaşanmayacak olan şey” sözleri ile özetler. Her zaman bir kurgu olması gerekmez, kimi zaman bakış acısı da ziyadesi ile normal bir an içerisine yorum katabilir.

Aşağıda yer alan fotoğraflar yorumlayıcı fotoğraf kategorisine örnek olarak seçilmiştir, lütfen üzerlerinde düşününüz.


Dünya Hali, Hamit Seçil



Bir Teselli, Erdal Kınacı



Hasta, Şafak Tortu



Uyuşmak ve Hissizleşmek Üzerine, A. Murat Eren



Üçleme, Ebru Baraz



Köle, İnanç Özyalım

ßotan

3.3.4 Etik Değerli Fotoğraf
Etik değerli fotoğraflar kategorisini diğerlerinden ayıran en belirgin özellik, izleyiciye gözden kaçırdığını ya da görmezden geldiği şeyi hatırlatma ve ona sanatçının etik olarak doğru bulduğu ya da yanlış bulduğu şeyler ile ilgili yargılarını empoze etmeye çalıştığı fotoğraflara ev sahipliği yapmasıdır. Bu fotoğraflar da çoğunlukla objektiflikten uzak, tutkulu veya tepkili olup, politik ideolojilerin izlerini taşıyor olabilirler.

Bir İsrail tankının önünde tek basına duran Filistinli çocuk, Vietnam’da bir köye atılan napalm bombası yüzünden aldığı yanıklar ile çıplak kosan küçük kız gibi birçok kişinin belleğine kazınmış kült fotoğraflar bu kategorinin misyonu ve kapsamı hakkında bilgi verebilir.

Etik değerli fotoğraflar her zaman yanlış göstermek yerine kimi zaman güzeli ve doğruyu hatırlatma işlevini de üstlenirler.

Aşağıdaki fotoğrafları inceleyiniz.

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 741x538 ve büyüklüğü 79KB.
Başbakan Komsuları, Mustafa Seven



Renkli Hayatlar, Mustafa Seven

3.3.5 Estetik Değerli Fotoğraf
Etik değerli fotoğraflarda nasıl ki eser sahibinin sosyal bir yargısı var ve fotoğrafta bu ön planda ise estetik değerli fotoğrafta da fotoğrafçının gözünden neyin estetik olarak fotoğraflanmaya değer görüldüğünü görürüz. Bu kategorideki fotoğrafları kısaca güzel şeylerin güzel bir şekilde fotoğraflanması olarak ifade etmek yanlış olmaz.

Nü, still-life, landscape türündeki fotoğrafların birçoğu için bu kategori biçilmiş kaftandır. Bu kategori diğer bir bakış acısı ile bir şeyi açıklama kaygısı gütmeyen, sanatçının ortaya çıkarılmasını beklediği gizli bir mesajını barındırmayan, sosyal bir mevzuya işaret etmeyen, fakat güzel ve fotoğraflanmaya değer olan fotoğrafları ifade eder.

Gördüğünüz fotoğrafların çok büyük bir kısmı bu kategoriye dahil edilip bu kategorinin kriterleri ile değerlendirilebilir. Sanat içerisindeki estetik kavramları daha sonraki bölümlerde inceleyeceğiz.

Aşağıdaki fotoğrafları inceleyiniz.


Ritmik Devamlılık, Abdullah Gencaslan



Son (Yeniden), Niko Guido



Kırmızı Çatılı Kulübe, Can Çetin



Balıkçının Oğlu, Akyan Ozener

ßotan

Emektar, Erol Avanoğlu



Duman Etkisi, Selin Susoy

3.3.6 Teorik Değerli Fotoğraf

Teorik değerli fotoğraflar daha önce tartışılan kategorilerin tamamen dışında bir kategoridir ve fotoğrafçılık ile ilgili fotoğrafları barındırır. Bahsedilen fotoğraflar daha çok fotoğraf sanatı için çekilmiş sanat fotoğrafları olarak yorumlanabilir.


1, Dinginlik, Aykan Ozener



2, Ask, Aykan Ozener


Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 756x255 ve büyüklüğü 32KB.
3, Beylerbeyi Infrared, Fatih Kılıç

Teorik değerli fotoğraflar genellikle bir fotoğrafın sunumundaki, çekimindeki, islenmesindeki teknikleri örnekleyen, yeni ya da az bilinen teknikler üzerine performans çalışmaları olarak görülebilirler. Örneğin siyah beyaz bir film üzerine çekilmiş, baskı sonrasında da elle boyanmış bir fotoğraf teorik acıdan değerli bir fotoğraftır. Aynı şekilde iki fotoğrafın üst üste basılması ile elde edilmiş ya da dijital görüntü isleme uygulamaları (Gimp ya da Photoshop gibi) ile denenen yeni filtrelerin sunulduğu fotoğraflar da bu şekilde değerlendirilebilir.

Örneğin yukarıda örneklenen fotoğraflardan (1), slayta çekilen görüntünün siyah-beyaz karta basılmasından sonra elde edilen negatifin mavi tonere tabii tutulması ile oluşturulmuş bir fotoğraftır. (2), Siyah-beyaz filme çekilen fotoğrafın baskıdan sonra kuru boya ile renklendirilmesi ile elde edilmiştir. (3) ise HoyaR72 kızılötesi filtre ile çekilen 4 ayrı fotoğrafın panaromik şekilde birleştirilmesi ile elde edilmiştir. Bu fotoğrafların her biri yukarıda yer alan diğer kategorilerde de kendilerine yer bulabilirler fakat önemli olan nokta onların ortaya koydukları teorik katkılar ya da denemelerdir.

4 Fotoğrafı Tarif Etmek
Bir fotoğrafa ilişkin tarif, eldeki verilerden anlam çıkarılması ile gerçeklesen bir ”fotoğrafa ilişkin gerçeklerin listelenmesi” surecidir. Tarifler su tip soruları yanıtlarlar: “Burası neresi?”, “Neye bakıyorum?”, “Bu fotoğraf ile ilgili ne biliyorum?”. Yanıtlar hem ortada olan hem de ortada olmayan şeylerin izlerini taşıyor olabilirler. Son derece ortada olduğu ve kesin olduğu düşünülen bir şey bile kimi zaman fotoğrafa bakan bir başkası için görünmez olabilir, aynı şekilde kimsenin görmediği bir şeyi bir başkası fark edip, fotoğrafın içinden çekip çıkarabilir. Dolayısıyla bir fotoğrafı herkesin aynı şekilde tarif etmesini beklemek doğru olmaz.

Kafamızda fotoğraf ile ilgili bir tarif oluşturmak çoğu durumda fotoğrafı yorumlamaya başlamak için en uygun noktadır. Çünkü bu sayede ise, olması gerektiği gibi düşüncelerimizi temellendirirken kullanacağımız ufak tefek gerçeklerin bir araya getirilmesi sureci ile başlamış oluruz. Bu ufak tefek gerçekler fotoğrafçının neden izlemekte olduğumuz fotoğrafı çektiğine dair ipuçlarını fotoğrafı yorumlarken kullanmamız için bize sunarlar.

Tarifler doğru, yanlış, isabetli ya da isabetsiz olabilir. Tariflerin tutarlılığı ve isabetliliği fotoğrafı yorumlamaya niyetlenen kişinin genel fotoğraf bilgisi ve fotoğrafçı hakkındaki bilgileri ile orantılıdır. Örneğin bir kişi herhangi bir fotoğrafçının bir fotoğrafının ana objesinin X olduğunu düşünürken, aynı fotoğrafçı ve fotoğraf için, fotoğrafçının önceki çalışmalarını bilen bir kişi Y objesinin fotoğrafın fikri temelini oluşturduğuna inanabilir. Bu farklı tariflerden yola çıkılarak yapılan yorumlar birbirinden farklı olabilirler, fakat yanlış olmazlar. Bir fotoğrafı herkes farklı yorumlayabilir ve hepsi doğru olur. Çünkü yorum doğruluğu üzerinde tartışılacak bir şey değildir.
Fotoğrafın tarif edilmesi aşamasında yapılması gerekenlerden birisi de fotoğrafın yukarıda verilmiş kategorilerden hangisine daha çok uyduğunu hissetmeye çalışmaktır. Bu sayede kategorinin genel nitelikleri ve amaçlarından yola çıkarak fotoğrafı daha doğru şekilde anlamak mümkün olabilir.


Fotoğrafı tarif ederken maksat fotoğrafa ilişkin elle tutulur somut bilgileri ortaya çıkartmaya çalışmaktır.
Bu somut bilgiler aşağıdaki gruplarda toplayabiliriz:

• Konu Objenin Tarifi: Fotoğraf içinde yer alan ve konuyu oluşturduğuna inanılan kişilerin, objelerin, mekânların ya da olayların tarif edilmesi, karakterize edilmesi ve incelenmesidir. Şu soruların bazıları ya da tamamı bu tarifler ile yanıt bulabilir:
– Konuyu oluşturan objeler neler?
– Ne zaman çekilmiş?
– Nerede çekilmiş?
– Dikkat çeken ilk şey ne idi?
– ...

• Formal Tarif: Fotoğrafın konusu olduğuna inanılan kişinin, objenin, mekanın ya da olayın nasıl sunulduğunun tarif edilmesi ve incelenmesidir. Konunun nasıl bir kompozisyon ile sunulduğu ve nasıl aranje edildiği gibi tariflerin yanında ışık, renkler, doku, alan derinliği, ışık dengesi, perspektif ve bakış acısı, kadraj, kontrast, keskinlik, gren miktarı, tonalite, konunun dengesi, konunun diğer elementler ile bağıl ilişkisi gibi tarifleri de kapsar. Su soruların bazıları bu tarifler ile yanıt bulabilir:

– Fotoğraf net mi?
– Alan derinliği nasıl kullanılmış?
– Kompozisyonun dengesi hakkında ne söylenebilir?
– Dikkate değer bir doku var mı?
– Işık nasıl kullanılmış?
– Fotoğraftaki grenler gözle görülüyor mu?
– Dizayn prensiplerine uyuyor mu?
– Kadraj içerisinde bir dinamizm var mı, ne yönde?
– Noktasal, çizgisel ya da yüzeysel bir yönelim bütünlüğü var mı?
– ...

• Kullanılan Materyal ve Tekniğin Tarifi: Fotoğrafın çekimi esnasında kullanılan makinenin tipinin ve formatının, lensin, eğer dijital değil ise kullanılan filmin, eğer basılmışsa baskı metodunun, baskı esnasında bir isleme tabi tutulmuşsa bu kimyasal ya da fiziksel işlemlerin, dijital ise kullanılan efektlerin, kullanılmışsa ekstra optik aparat ve filtrelerin, stüdyoda çekilmişse kullanılan yöntemlerin belirlenmesi ve tarif edilmesidir. Su soruların bazıları bu tarifler ile yanıt bulabilir:

– Nasıl bir makine ile çekilmiş (orta format, 24x36mm, dijital ..)?
– Siyah beyaz mı, renkli mi? Çekildikten sonra mı SB yapılmış? Ya da SB çekilip elle mi boyanmış?
– Ne tip bir lens kullanılmış (geniş acı, tele, makro, balık gözü ..)?
– Kaç milimetrelik fokal derinlik ile çekilmiş?
– Polarize filtre ya da benzeri homojen filtreler kullanılmış mı?
– Gradual renklendirici ya da grileştirici filtreler kullanılmış mı?
– Filme çekilmişse nasıl bir filme çekilmiş?
– ISO (ASA) değeri ne imiş?
– Flaş ya da ekstra bir ışık kaynağı kullanılmış mı?
– Stüdyo çekimi ise nasıl bir ışık kurgusu yapılmış, hangi donanımlar kullanılmış?
– Fotoğraf dijital olarak işlenmişse nasıl efektlere tabi tutulmuş?
– Dijital olarak değişiklik yapılmışsa neler değiştirilmiş?
– ...

• Stilin Tarifi: Stil bir sanatçının eserleri üzerinde bıraktığı iz olarak görülebilir. Bir fotoğrafın kime ait olduğunu anlamak için altında yazan isme bakmamıza gerek kalmamasını sağlayan, kişiye ait yaklaşım farkıdır. Stil yapılan dijital efektlerden ziyade konuyu kavrayış ele alış ve sunuş şeklini işaret etse de dijital efektler son zamanlarda fotoğrafçıların belirleyici özellikleri haline gelmeye başlamıştır. Öte yandan, dijital efektler ile tanınmak ve iz bırakmak kadar fotoğrafçıyı küçük duruma düşürecek bir şey yoktur diye düşünüyorum, yanılıyor olabilirim).


Stilin tarifi, incelenen fotoğrafın realistik mi, konseptsel mi, hayal ürünü mü, belgesel mi, doğrudan mı, manipülasyon mu, modal mı, Protestan mı olduğu gibi stilistik seçimlerden hangisini ya da hangilerini benimsediğinin tarifidir. Ayrıca tarif esnasında fotoğrafçının önceki çalışmaları ile arasındaki benzerlik ya da farklar ve fotoğrafın hangi estetik değerleri barındırdığı da tarif edilebilir. Ayrıca fotoğrafın hangi kategoriye uygun olduğu da bu tarifin kapsamı içerisindedir.


Aşağıda örnek bir fotoğraf ve örnek bir tarif yer almaktadır:

Bu resim yeniden boyutlandırıldı. Orjinal Boyutta görmek için buraya tıklatın. Resmin gerçek boyutları 748x478 ve büyüklüğü 43KB.
Kedi Fotoğrafı, Erdal Kınacı



Alıntı ..